Solidny dach na długie lata

Solidny dach na długie lata — podstawową funkcją dachu jest ochrona przed czynnikami atmosferycznymi. Dach to równocześnie efektowne zwieńczenie budynku. Pod połacią dachu ukryta jest skomplikowana konstrukcja więźby dachowej, której zadaniem jest utrzymanie ciężaru pokrycia dachowego wraz z dodatkowym obciążeniem w postaci np. naporu wiatru lub zalegającego śniegu oraz przeniesienie tego obciążenia na ściany budynku lub filary nośne. Rodzaj więźby dachowej zależy od grubości warstwy izolacyjnej, rozmieszczenia ewentualnych okien dachowych, a przede wszystkim od wielkości i kształtu dachu.

Konstrukcja dachu

Architekci projektują dachy o bardzo zróżnicowanym kształcie. Wśród nich można wyróżnić dachy płaskie, jednospadowe (pulpitowe), dwuspadowe symetryczne i niesymetryczne, mansardowe, kopertowe lub namiotowe, naczółkowe, przyczółkowe, czterospadowe i wiele innych. Konstrukcja nośna dachu, czyli więźba dachowa, przypomina szkielet, którego podstawowymi elementami składowymi są wiązary dachowe. Tworzą je przede wszystkim krokwie rozmieszczone w odpowiednich odstępach, wsparte na murłacie. Murłata to pozioma belka ułożona na murze i przymocowana do niego stalowymi kotwami — jej zadaniem jest przeniesienie obciążeń więźby dachowej na ściany nośne. Krokwie łączą się z sobą na szczycie dachu, czyli na kalenicy.

W zależności od rodzaju pokrycia dachowego do krokwi mocuje się sztywne poszycie dachowe z desek lub płyt OSB albo paroprzepuszczalną membranę dachową z rusztem złożonym z kontrłat i łat. Sztywne poszycie dachowe jest cięższe, ale dodatkowo wzmacnia całą konstrukcję dachu i poprawia jej sztywność przestrzenną.

Rodzaje więźby dachowej

W przypadku domów jednorodzinnych więźba dachowa przeważnie wykonywana jest z impregnowanej litej tarcicy o poziomie wilgotności 15–18%, którą montuje ekipa cieśli. Kąt nachylenia i kształt dachu sprawiają, że najczęściej spotyka się kilka typów więźby dachowej oraz ich modyfikacje. Podstawowe rodzaje , krokwiowo-jętkowe oraz płatwiowo-kleszczowe. Każdy z tych typów ma określone zastosowanie wynikające z rozpiętości dachu, jego nachylenia oraz planowanego sposobu zagospodarowania poddasza.

• Więźba krokwiowa — najprostsza konstrukcja, stosowana przy małych dachach o rozpiętości do 7 m i nachyleniu 30–50°.
• Więźba krokwiowo-jętkowa — rozwiązanie dla dachów o rozpiętości 7–9 m i nachyleniu do 65°; krokwie wzmocnione są poziomymi jętkami.
• Więźba płatwiowo-kleszczowa — konstrukcja stosowana przy dużych rozpiętościach lub małym nachyleniu dachu; wymaga dodatkowych słupów i płatwi.

Więźba krokwiowa

Najprostszą konstrukcją wiązarów dachowych są wiązary krokwiowe. Tworzą je skośnie ułożone krokwie połączone w kalenicy i wsparte na murłacie. Krokwie tworzą ramiona trójkąta równoramiennego, którego podstawą jest strop. Ten typ więźby dachowej stosowany jest dla małych dachów o maksymalnej rozpiętości 7 m i nachyleniu 30–50°. Ze względu na swoją prostotę i niski koszt wykonania jest chętnie wybierany przy budowie prostych obiektów gospodarczych, garaży oraz domów z nieużytkowym poddaszem.

Więźba krokwiowo-jętkowa

W przypadku dachów o rozpiętości 7–9 m i nachyleniu sięgającym 65° stosowane są . Krokwie są dodatkowo wzmocnione jętkami, czyli poziomymi belkami spinającymi przeciwległe krokwie. Umieszcza się je zazwyczaj w połowie długości krokwi lub nieco powyżej. Jętki łączone są z krokwiami na tzw. jaskółczy ogon lub przy pomocy metalowych łączników w taki sposób, by przycięte końcówki jętki przylegały całym swym przekrojem do powierzchni krokwi.

Wiązary krokwiowo-jętkowe mogą pełnić funkcje belek stropowych poddaszy użytkowych, co czyni je najczęściej stosowanym rodzajem wiązań dachowych w budownictwie jednorodzinnym. W przypadku, gdy nie przewiduje się deskowania, konstrukcja płaszczyzn dachu może być wzmocniona wiatrownicami, czyli ukośnie przybitymi deskami spajającymi ze sobą przynajmniej trzy sąsiednie krokwie.

Więźba płatwiowo-kleszczowa

Do dachów o jeszcze większej rozpiętości lub o małym nachyleniu stosuje się bardziej skomplikowaną konstrukcję wiązarów dachowych, czyli więźbę płatwiowo-kleszczową. Długie krokwie mogłyby ugiąć się pod ciężarem dachu, dlatego na stropie ustawiane są dodatkowe słupy (stolce) lub murki stolcowe. Na nich wspierają się poziomo ułożone kleszcze, które usztywniają konstrukcję w poprzek dachu, oraz płatwie, które stanowią podpory dla krokwi. Wszystkie te elementy zwiększają nośność i trwałość konstrukcji, choć jednocześnie utrudniają pełne wykorzystanie powierzchni poddasza.

Najczęstsze błędy przy wykonywaniu więźby dachowej

Więźba dachowa jest dostosowana do obciążeń wynikających z przewidzianego w projekcie pokrycia. Ciężka dachówka ceramiczna wymaga konstrukcji dachu o większym nachyleniu niż lekka dachówka bitumiczna. W przypadku zmiany pokrycia dachu może być konieczne dostosowanie więźby dachowej do zmienionych obciążeń — pominięcie tego kroku grozi poważnymi uszkodzeniami konstrukcji.

Wśród najczęściej popełnianych błędów wykonawczych przy budowie więźby dachowej wyróżnia się:

• Łączenie jętek z boku krokwi przy pomocy śrub lub gwoździ — takie połączenie może spowodować rozszczepienie lub skręcenie krokwi; prawidłowe złącza powinny przylegać do siebie całą powierzchnią styku.
• Samowolne zmiany rozmieszczenia stolców lub murków stolcowych w więźbie płatwiowo-kleszczowej — modyfikacje w stosunku do projektu całkowicie zmieniają rozkład sił działających na strop i mogą grozić katastrofą budowlaną.
• Umieszczanie drewnianych elementów konstrukcyjnych bezpośrednio przy kominku grzewczym — stanowi poważne zagrożenie pożarowe i jest niezgodne z przepisami budowlanymi.
• Kolizja przebiegu krokwi z kotwami mocującymi murłatę lub z oknami dachowymi — błąd wynikający z niedostatecznej koordynacji projektu architektonicznego i konstrukcyjnego.

Każdy z wymienionych błędów może prowadzić do poważnych konsekwencji — zarówno konstrukcyjnych, jak i prawnych. Dlatego tak ważne jest powierzenie wykonania więźby dachowej doświadczonej ekipie cieśli oraz ścisłe przestrzeganie dokumentacji projektowej.

Więźba tradycyjna czy prefabrykowana

Coraz częściej alternatywą dla tradycyjnej więźby jest konstrukcja dachu oparta na prefabrykowanych wiązarach dachowych. Więźbę wykonuje się na podstawie projektu w fabryce, a nie na placu budowy. Sterowane cyfrowo maszyny obrabiają odpowiednio wysuszone, klejone lub strugane drewno i spajają je płytkami kolczasto-gwoździowanymi lub kolczastymi. Dzięki tej metodzie wszystkie elementy są wykonane i połączone precyzyjnie, zgodnie z wymiarami wynikającymi z projektu. Gotowe prefabrykaty umożliwiają szybki i sprawny montaż oraz minimalizację odpadów budowlanych, co przekłada się na niższe koszty i krótszy czas realizacji inwestycji. Prefabrykowane wiązary dachowe zyskują coraz większą popularność zarówno w budownictwie jednorodzinnym, jak i w obiektach przemysłowych oraz halach magazynowych, gdzie wymagana jest duża rozpiętość konstrukcji przy zachowaniu wysokiej nośności i powtarzalności elementów.